Çatalhöyük Neolitik Alanı Nerede , Nasıl Gidilir ?

Günümüzden tam 9 bin yıl önceki tarihsel süreçte insanlığın hem sosyal hem de kültürel evrimine benzersiz kanıtlar sunan Çatalhöyük Neolitik Kenti, tarım toplumuna ve yerleşik hayata geçişe tanıklık eden eşsiz bir arkeolojik alandır. İnsanlık tarihinin kilit alanlarından biri olarak kabul edilen ve olağanüstü evrensel değerlere sahip olan kent, 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Konya’nın Çumra ilçesine 11 kilometre uzaklıkta yer alan Çatalhöyük, sekiz bin kişilik yoğun nüfusu ile insanlığın ilk yerleşim yerlerinden biri olarak kabul edilmektedir. İyi korunmuş bir Neolitik yani Cilalı Taş Devri yerleşim yerinin nadir bir örneği olan antik kent, ismini doğu ve batı yönlerinde yer alan iki höyükten almıştır.

Doğu ve batı höyükleri

Höyükler, depremler ve savaşlar gibi yıkımlar sonucunda yıkıntıların üst üste birikmesiyle oluşmaktadır. Bu nedenle farklı tarihlere ait çok evreli bir arkeolojik yerleşim ve kalıntı alanı oluştururlar.

Çatalhöyük’teki doğu ve batı höyükleri farklı yükseklikte iki tepe şeklinde yer almaktadır. Doğu höyüğü, Neolitik Çağ, batı höyüğü ise Kalkolitik Çağ’da yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. Doğu höyüğünde kazılar, Çatalhöyük’ü ilk keşfeden İngiliz Arkeolog James Mellaart ve ekibi tarafından 1961-1965 yılları arasında yapılmıştır ve birbirlerine bitişik kerpiç evlerin yer aldığı 18 neolitik yerleşim katmanı ortaya çıkarılmıştır. MÖ 7400 ila 6200 yılları arasına tarihlenen katmanlarda yerleşik hayata geçişi gösteren pek çok kalıntı ve bilgiye ulaşılmış, mimari ve sanat eserlerini de içinde barındıran önemli bir arşiv oluşturulmuştur.

Batı höyüğü ise MÖ 6200 ve 5200 yılları arasına tarihlenmektedir ve Kalkolitik Çağ’a ait özelliklere sahiptir. Höyük, doğu höyüğünün ilk dönemlerinde görülen kültürel yapının devam ettirildiğini açığa çıkarmaktadır. Ayrıca batı höyüğünün üst katmanlarında Bizans ve Helenistik Dönem’e ait çanak-çömlek kalıntıları ve Bizans Dönemi’ne ait mezar çukurları da bulunmuştur.

Yaklaşık 14 hektarlık bir alana yayılan höyükler, 2000 yıldan fazla bir süre kesintisiz olarak yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. Ortaya çıkarılan katmanların köyden kente geçiş aşamalarını sergiliyor olması Çatalhöyük Neolitik Kenti’ni diğer neolitik yerleşimlerden farklılaştırmaktadır.

Kümelenmiş evler

Çatalhöyük, MÖ 5500 yılına tarihlenen ilk ev mimarisi ile insanlığın mimari tarihine önemli bir ışık tutmaktadır. Kent genelindeki konutların boyutları ve yerleşim düzenleri, toplumsal ve eşitlikçi ideallere dayanan erken bir şehircilik örneği göstermektedir.

Ana Tanrıça heykelciği

Doğu höyüğünde yapılan kazılarda çok sayıda Ana Tanrıça heykelciği bulunmuştur. Pişmiş kilden, mermerden veya kireç taşından yapılmış heykelcilerin boyları 5 ila 15 santimetre arasında değişmektedir. Figürin olarak adlandırılan özenle şekillendirilmiş bu heykelciklerin bazıları bereketi, bazıları da kötülüğü ve ölümü temsil etmektedir.

Güler yüzlü, şişman, iri göğüslü, büyük kalçalı olarak şekillendirilmiş olanlar yaşamı, bolluğu ve bereketi simgelemektedir. Bu heykelciklerin bazıları doğum yapar şekilde tasvir edilerek bolluk vurgusu daha da belirginleştirilmiştir. Korkunç görünüme sahip olan figürinler bereketi ve yaşamı geri almayı simgelerken, elinde yırtıcı bir kuş bulunan figürinler ise Ana Tanrıça’nın ölüler diyarıyla bağlantısını simgelemektedir.

Bu buluntuların tarihlendirilmesi sonucunda Anadolu’da yer alan en eski Ana Tanrıça merkezlerinden birinin Çatalhöyük olduğu kabul edilmektedir.

Dünyanın ilk haritası

1963 yılında yapılan ilk kazılarda kutsal mekan olduğu düşünülen bir odanın kuzey ve doğu duvarlarında bir harita bulunmuştur. Çatalhöyük’ün kent planı olduğu anlaşılan harita, günümüzden yaklaşık 8200 yıl öncesine tarihlenmiştir. Yapılan karbon testleri artı-eksi 97 yıllık sapma ile MÖ 6200 yılını göstermektedir. Yaklaşık olarak 3 metre uzunluğa ve 90 santimetre yüksekliğe sahip olan harita, dünyanın bilinen ilk haritasıdır. Halen Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenmektedir.

Avatar

Author: bigitsek.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir